Азия бокс федерациясы (Asian Boxing) Индонезияның Джакарта қаласында өткен жастар арасындағы Азия чемпионатының үздік боксшыларын атады. Ерлер арасында Өзбекстан өкілі Элёр Рустамов (U-19, 55 кг) пен Жапония спортшысы Коити Накаяма (U-23, 60 кг) үздік деп танылды. Ал әйелдер арасында Үндістан боксшысы Пуджари (U-19, 51 кг) және Қазақстан құрамасының өкілі Азиза Исина (U-23, 70 кг) үздік боксшы атағына ие болды. Еске салсақ, 2026 жылғы жастар арасындағы Азия чемпионатында Қазақстан құрамасы жалпы 30 медаль жеңіп алды. Оның ішінде 11 алтын, 11 күміс және 8 қола жүлде бар. Ерлер арасында Бибарыс Әшірбай, Владислав Саможонов, Аман Қонысбек, Темірлан Мұқатаев және Ибрагим Бетаев Азия чемпионы атанса, әйелдер арасында Камила Оспанова, Айдана Убайдуллақызы, Зарина Толыбай, Гүлназ Бөрібаева, Азиза Исина және Шұғыла Нәлібай чемпиондық атақты жеңіп алды.

2024 жылдан бері жүзеге асып келе жатқан «AUYL SPORT» жобасы аясында «Халық» қайырымдылық қорының атқарушы директоры Ғалымбек Жақсылықов пен спорт менеджері Ғалым Сихимов Қазақстан бокс федерациясының бас хатшысы Самат Адхаммен жолығып, ауылдағы боксты дамыту мақсатында өзара меморандумға қол қойды.

Келісім аясында 2026 жылы Астана қаласында өтетін «AUYL SPORT» жобасының Республикалық бәсекесінде Қазақстан бокс федерациясы білікті төрешілермен қамтамасыз етуге атсалысса, «Халық» қайырымдылық қоры бапкерлер, төрешілердің біліктілігін арттыруға бағытталған семинарларды ұйымдастырып, «AUYL SPORT» жобасындағы бокс жеңімпаздарын халықаралық турнирге қатысуын толықтай өз мойындарына алады.

«AUYL SPORT» жобасы - ауыл балаларына кәсіби түрде спортпен айналысуға мүмкіндік беретін бірегей бастама.

Шараның мақсаты - ауыл жастарының спортқа деген қызығушылығын арттыру, олардың тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасау.

«Команданың жалпы нәтижесіне көңіліміз толады. Азия чемпионатында 3 алтын, 3 күміс және 2 қола медаль иелендік. Осы уақытқа дейін бұл жарыс U22 Азия чемпионаты ретінде өтсе, биыл алғаш рет U23 Азия чемпионаты мәртебесінде ұйымдастырылды. Бұл өзгеріс - құрамамыздағы жастар санатынан енді ғана ауысқан боксшылар үшін жақсы тәжірибе болмақ.

Құрама сапында 70 келіде өнер көрсеткен Азиза Исинаның өнерін ерекше атап өтер едім. Ол мансабында алғаш рет Азия чемпионы атанып, өзінің жоғары деңгейін дәлелдей білді. Азия құрлығында чемпион атану оңай емес. Себебі, бұл аймақта Қытай мен Үндістан секілді алпауыттар ӘЧ және Олимпиада ойындарында тұрақты түрде жоғары нәтиже көрсетеді.

Енді елге оралған соң, әр боксшы жеке бапкерімен бірге қателіктерін саралайды. Ал алдағы оқу-жаттығу жиындарында жалпы дене дайындығы мен жұптық жұмысқа ерекше көңіл бөлеміз»

Айта кетейік, бұл санаттағы аруларымыз 3 алтын, 3 күміс, 2 қола медаль иеленген болатын.

«Азия чемпионатын жақсы деңгейде өткіздік деп есептеймін. Жігіттер өз мүмкіндіктерін көрсетті. Себебі, 10 салмақтың 8-інде мүмкіндіктер 50/50 болды. Әсіресе 55 келідегі Бексұлтан Боранбек пен 60 келідегі Нұрасыл Төлебек өздерін жақсы қырынан танытты. Дегенмен, ешкімді бөліп-жармаймын. Спортшылар бар күшін салды.

Азия чемпионатында бәсекелестіктің өте жоғары екенін бәріңіз де көрдіңіздер. Көптеген мемлекеттер барлық 10 салмаққа қатысушысын қоспаса да, өздері басымдық берген 3-4 салмақта өте мықты қарсылық көрсетті. Жалпы, Азиядағы бокс деңгейі жылдан-жылға өсіп келеді.

Енді чемпионат қорытындысын саралап, жіберілген қателіктермен жұмыс жүргіземіз. Сонымен қатар, U23 құрамасы үшін жеке Қазақстан чемпионатын өткізуді ұсынып отырмыз. Бұл осы жас санатындағы боксшылардың дайындық деңгейін жүйелі түрде көтеруге мүмкіндік береді.

Жас спортшылар ересектер арасындағы ел чемпионатының алғашқы кезеңдерінде-ақ фавориттерге қарсы шығып қалып жатады. Соның салдарынан олар өз әлеуетін толық аша алмай қалуы мүмкін.»

Айта кетейік, ерлер құрамасы бұл сында 3 алтын, 4 күміс, 1 қола медаль еншілеген еді.

Қазақстанның U19 әйелдер құрамасы Азия чемпионатын үш алтын және үш қола медальмен аяқтады. Осы орайда бас бапкер Жангелді Ахметов құрлық біріншілігінің қорытындысын шығарып, команданың нәтижесіне баға берді.

– U19 Азия чемпионаты сіздер үшін қалай өтті? Команданың жалпы нәтижесіне көңіліңіз тола ма?

– U19 Азия чемпионаты біз үшін үлкен тәжірибе мен маңызды сынақ болды. Жалпы команданың нәтижесіне көңіліміз толады. Спортшыларымыз бар күш-жігерін салып, ел намысын абыроймен қорғады. Әрине, әлі де жетілдіретін тұстар бар. Дегенмен, бұл жарыс алдағы жетістіктерге берік негіз қалады. Чемпионатты үш алтын және үш қола медальмен аяқтадық.

– Осы чемпионатта қай боксшылар өз әлеуетін толық көрсете алды? Ал кімдердің өнері күткендегідей болмады?

– Кейбір боксшылар өз мүмкіндіктерін толық пайдаланып, жоғары деңгейде өнер көрсетті. Ал кейбір спортшылардан бұдан да жоғары нәтиже күткен едік. Дегенмен, спортта жеңіс те, жеңіліс те болады. Бұл олардың әлеуеті төмен дегенді білдірмейді. Керісінше, мұндай жарыстар алдағы сындарға дайындалуға үлкен сабақ болады.

– Азиядағы бәсекелестік деңгейіне қандай баға берер едіңіз? Басқа құрамалардың деңгейі айтарлықтай өсті деп айтуға бола ма?

– Қазіргі таңда Азиядағы бәсекелестік өте жоғары деңгейде. Барлық құрамалар айтарлықтай күшейген, сондықтан әрбір жекпе-жек аса тартысты өтті. Әр қарсыласқа тыңғылықты дайындалу қажет. Мұндай жоғары деңгейдегі бәсекелестік біздің спортшылардың да шеберлігін шыңдауға ықпал етеді.

– Индонезияның климаттық жағдайына және уақыт белдеуіне бейімделу қалай өтті? Дайындық барысында немесе жарыс кезінде қандай да бір қиындықтар кездесті ме?

– Индонезияның ыстық әрі ылғалды климаты мен уақыт белдеуіне бейімделу жоспарға сай өтті. Алғашқы күндері аздап бейімделу кезеңі болғанымен, медициналық және жаттықтырушылар штабының жүйелі жұмысының арқасында спортшылар жарысқа толық дайын күйде шықты. Сондықтан бұл факторлар нәтижеге айтарлықтай әсер етті деп айта алмаймыз.

– Осы чемпионаттан кейін команданың негізгі кемшілігі ретінде нені атар едіңіз? Алдағы уақытта қандай бағыттарға басымдық беріледі?

– Бұл чемпионат команданың күшті тұстарымен қатар, әлі де жетілдіруді қажет ететін бағыттарын да көрсетті. Ең алдымен, жекпе-жек барысында тактикалық шешім қабылдау, тұрақтылық пен психологиялық дайындықты күшейту маңызды. Сонымен қатар техникалық шеберлікті жетілдіру, халықаралық тәжірибені арттыру және жоғары деңгейдегі жарыстарға тұрақты қатысуға басымдық береміз. Осы бағыттар бойынша жүйелі жұмыс жүргізсек, алдағы жарыстарда бұдан да жоғары нәтижелерге қол жеткіземіз деп сенеміз.

Индонезия астанасы Джакарта U19 және U23 санаттары бойынша Азия чемпионаты ресми түрде мәресіне жетті.

40 салмақта сынға түскен Қазақстан құрамасы 11 алтын, 11 күміс, 8 қоламен жалпы есепте 2-орынға тұрақтады.

U23 санаты.

Өзбекстан - 10 алтын, 3 күміс, 5 қола

Қазақстан - 6 алтын, 7 күміс, 3 қола

Үндістан - 3 алтын, 5 күміс, 7 қола

Жапония - 1 алтын, 2 күміс, 3 қола

Қырғызстан - 2 күміс, 5 қола

Моңғолия - 1 күміс

Оңтүстік Корея - 5 қола

Индонезия - 3 қола

Вьетнам - 1 қола

Бутан - 1 қола

Филиппин - 1 қола

Таиланд - 1 қола

Қатар - 1 қола

Тайпей - 1 қола

U19 санаты.

Өзбекстан - 11 алтын, 3 күміс, 1 қола

Қазақстан - 5 алтын, 4 күміс, 5 қола

Үндістан - 2 алтын, 7 күміс, 4 қола

Оңтүстік Корея - 1 алтын, 1 күміс, 3 қола

Индонезия - 1 алтын, 1 күміс, 2 қола

Жапония - 1 күміс, 5 қолаф

Тайпей - 1 күміс, 4 қола

Таиланд - 1 күміс, 1 қола

Қырғызстан - 6 қола

Вьетнам - 4 қола

Тәжікстан - 2 қола

Моңғолия - 1 қола

Қатар - 1 қола

Филиппин - 1 қола

Айта кетейік, жастар арасындағы Азия чемпионаты World Boxing ұйымының Азиядағы құрылымы – Asian Boxing ұйымының ұйымдастыруымен екінші рет өткізіліп отыр. Алғашқы чемпионат 2025 жылдың тамыз айында Бангкокта өткен болатын. Биылғы дода 4 шілдеде Индонезия астанасы Джакартада басталды. Жарыста U19 және U23 жас санатындағы ұлдар мен қыздар бақ сынауда. Азия чемпионатына барлығы 330-ға жуық спортшы қатысып жатыр.

Индонезияның Джакарта қаласында бокстан U19 және U23 жас санатындағы Азия чемпионаты өтіп жатыр.

Бүгін, 16 шілдеде күндізгі сессияда U19 жас санатында жүлделер сарапқа салынды. Нәтижесінде қазақстандықтар екі алтын, төрт күміс медаль жеңіп алды.

Бибарыс Әшірбай 70 келіге дейінгі салмақтың финалында жапониялық Кунимитцу Хонжоны жеңді.

Сондай-ақ Владислав Саможонов 90 келіден жоғары салмақта өзбекстандық Ислам Салиховты тізе бүктірді.

Ал 50 келіге дейінгі салмақта Әділ Асқанбай финалда өзбекстандық Уткизбек Нозкосимовтан жеңілді.

65 келіге дейінгі салмақта Ақжүрек Қалабай Оңтүстік Корея өкілі Кан Дэхоға жол берді.

80 келіге дейінгі салмақта Тимур Тайбеков ақтық сында өзбекстандық Аброрбек Шариповқа есе жіберді.

85 келіге дейінгі салмақта Руслан Ахметов финалда Сардорбек Бахромхужаевтан (Өзбекстан) жеңілді.

Осылайша, Қазақстан U19 жас санатында бес алтын, төрт күміс және үш қола медальмен жарысты аяқтады. Бұған дейін, Камила Оспанова (70 келіге дейін), Айдана Убайдуллақызы (80 келіге дейін) және Зарина Толыбай (80 келіден жоғары) алтын алса, Мадира Жұмақан (48 келіге дейін), Едіге Нұрғожа (55 келіге дейін), Ақнұр Тұрсынғали (57 келіге дейін), Айсұлу Мұхит (65 келіге дейін), Жалғас Утебеков (90 келіге дейін) қола медаль алған еді.

Бүгін Индонезия астанасы Джакартада U19 және U23 санаты бойынша әйелдер арасындағы жеңімпаздар анықталды. 20 салмақта жүлде үлестірілген бәсекеде аруларымыз 6 алтын, 3 күміс, 5 қола жүлдеге ие болды.

U19 санаты

1-орын. 70 келі. Камила Оспанова 
1-орын. 80 келі. Айдана Убайдуллақызы
1-орын. +80 келі. Зарина Толыбай
3-орын.48 келі. Мадира Жұмақан
3-орын. 57 келі. Ақнұр Тұрсынғали
3-орын. 65 келі. Айсұлу Мұхит

U23 санаты

1-орын. 48 келі. Гүлназ Бөрібаева
1-орын. 70 келі. Азиза Исина
1-орын. 75 келі. Шұғыла Нәлібай
2-орын. 51 келі. Анита Адишева
2-орын. 57 келі. Ұлжан Сәрсенбек
2-орын. 80 келі. Құралай Егінбайқызы
3-орын. 60 келі. Аяжан Ермек
3-орын. +81 келі. Панар Сейітханқызы

Дарио Камачоның баптауымен өтіп жатқан оқу-жаттығу жиынының дайындық бағдарламасы бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен боксшылар буындардың икемділігі мен қозғалыс ауқымын арттыруға бағытталған қыздыру жаттығуларын орындайды. Одан кейін арнайы тренажерларда жұмыс істеп, мойын бұлшықеттерін нығайтуға арналған жаттығулар жасайды. Сондай-ақ штанга көтеру, қосымша салмақпен тартылу, тепе-теңдікті сақтау мен денені айналдыруға арналған жаттығулар орындалады. Бұдан бөлек, жаттығу бағдарламасына арнайы шананы итеру және тарту, гир көтеру де енгізілген. Сабақ соңында қолдың қысу күшін, білек бұлшықеттері мен жалпы төзімділікті дамытуға арналған кешен орындалады.

Қазақстанның ерлер және әйелдер ұлттық бокс құрамалары шілде айының басында Жапонияда өтетін жазғы Азия ойындарына дайындық аясындағы 36 күндік оқу-жаттығу жиынын өткізу үшін АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласына аттанған еді. Жиынның негізгі мақсаты – Санта-Моникада жалпы дене дайындығын жетілдіру және америкалық кәсіпқой боксшылармен спаррингтік кездесулер өткізу. Қазақстандық делегация АҚШ-тағы оқу-жаттығу жиынын 8 тамызда аяқтап, кейін Азия ойындары алдындағы соңғы дайындық кезеңін өткізу үшін тікелей Жапонияға аттанады.

Қазақстан бокс федерациясының бас  серіктесі - “Самұрық Қазына” АҚ, серіктесіміз - “Sport Qory” туризм индустриясы мен спортты қолдау қоры.

2006 жылы Үндістанда өткен әйелдер арасындағы әлем чемпионатында Назгүл Боранбаева Қазақстан тарихындағы алғашқы әлемдік жүлдені жеңіп алған боксшы атанды. Ол кезде елімізде әйелдер боксы енді ғана дамып келе жатқан еді. Бүгінде бұл спортта Назым Қызайбай, Аида Әбікеева, Алуа Балқыбекова сынды чемпиондар өсіп шықты. Қазақстан бокс федерациясының баспасөзіне берген сұхбатында Назгүл Боранбаева боксты қалай таңдағанын, тарихи қола медальді қалай қабылдағанын, сол кезеңдегі әйелдер боксының қиындықтары мен бүгінгі буынның артықшылықтары туралы айтып берді.

Сіз 2006 жылы әйелдер арасындағы әлем чемпионатында Қазақстан тарихындағы алғашқы жүлдені жеңіп алдыңыз. Ол кезде әйелдер боксы елімізде енді ғана дамып келе жатқан еді. Осындай кезеңде неге дәл боксты таңдадыңыз?

• Боксқа дейін каратэ және кикбоксингпен айналыстым. Боксқа келуіме әкем Серік Боранбаев пен әпкем Әлия Боранбаева себеп болды. Олар 2002 жылы Түркияның Анталия қаласында өткен әйелдер арасындағы әлем чемпионатына қатысып, осы спорттың болашағы зор екенін көрген. Елге келген соң маған бокспен айналысуға кеңес берді. Ол кезде мен 18 жаста едім, кикбоксингтен халықаралық дәрежедегі спорт шебері болатынмын.

Боксқа қалай бейімделдіңіз? Алғаш қай жерде жаттықтыңыз?

• Боксқа ресми ауысқаннан кейін де әкемнің кикбоксинг залында жаттыға бердім. 2004 жылы Түркиядағы халықаралық турнирде жүлде алғаннан кейін осы спортқа біржола бет бұрдым. Сол кезде егізім Наргүл екеуміз Вьетнам құрамасының бапкері болған Вадим Присяжнюкпен таныстық.

2005 жылы Қазақстанда алғаш рет әйелдер арасындағы ел чемпионаты өтті. Жарысқа небәрі 20 спортшы қатысты. Мен 46 келі салмақта екі жекпе-жек өткізіп, чемпион атандым. Ол кездегі қатысушылардың басым бөлігі кикбоксингтен келген қыздар еді. Сонымен қатар ұлттық құрамадағы боксшылардың жалақы алып, қажетті құрал-жабдықпен қамтамасыз етілуі де бұл спортқа қызығушылығымды арттырды.

Кикбоксингтен боксқа бейімделіп кету қиынға соқпады ма?

• Кикбоксингте де қолмен жұмыс істейтінбіз. Ол жағынан қиынға түспеді. Бірақ арақашықтыққа бейімделуге біршама уақыт кетті. 

2006 жылы әлем чемпионатында Қазақстан тарихындағы алғашқы жүлдені жеңіп алдыңыз. Сол сәтті қалай қабылдадыңыз?

• Шынымды айтсам, ол кезде бұл жетістіктің тарихи маңызын толық сезінген жоқпын. Мен үшін кезекті турнир секілді болды. Кейін уақыт өте келе ғана оның мәнін түсіндім. Есте қалған ең қызық сәт – Халықаралық бокс федерациясы қола медаль үшін 750 АҚШ доллары көлемінде сыйақы бергені.

Бокстан әйелдер бәсекесі Олимпиада бағдарламасына тек 2012 жылы Лондон Олимпиадасында ғана енгізілді. Ал сіздің кезіңізде бокс қазіргідей танымал спорт түріне айналып кететін білдіңіз бе?

• Әкем мен әпкем 2002 жылы бокстан әлем чемпионатына қатысқанда, осы спорттың танымалдылығы артатын айтып, бокспен айналысуға үгіттеген еді. Бастапқы кезде ерлермен бірге жаттықтық. Өзімнің егізім Наргүл Боранбаеваның салмағы менімен шамалас болғандықтан, бірге дайындалатын едім. Бірақ спарринг кезінде әйелдер өте тапшы болғанын мойындаймын. 

Сіз сонда бокспен қай жылдары айналыстыңыз?

• 2004 жылдан 2010 жылға дейін өнер көрсеттім. Соңғы ірі жарысым Барбадоста өткен әлем чемпионаты болды. Сол жылы тұрмысқа шығып, спорттық мансабымды аяқтадым. Қазір төрт баланың анасымын.

Мансабымда әлем чемпионаттарының екі қола жүлдесін және Азия чемпионатының күміс медалін жеңіп алдым. Осы жетістіктерімді мақтан тұтамын.

Қазір әйелдер боксын қаншалықты қадағалап жүресіз? Сіздің ойыңызша, 20 жыл бұрынғы бокс пен қазіргі бокстың қандай ерекшелігі бар?

• Уақыт өткен сайын елімізде әйелдер боксының танымалдылығы артып келеді. Кезінде тек ерлердің боксын ғана қарасақ, қазір жас буындар Назым, Алуаға қарап өсіп келеді. Менің ойымша, біздің кезде тамаққа дұрыс мән бермеді деп ойлаймын. Ет ауыр деп, аз жедік. Су аз іштік. Дайындық кезінде қолымыз тырысып қалады деп, темірмен жаттықпайтын едім. Қолымыз нәзік, физикалық жағынан әлсіздеу болдық. Салмақты дұрыс қуа алмадық десем болады. Қазіргідей интернет дамымады. Көп дүниені білмедік. Қазір аруларымыз физикалық және күш жағынан ешкімнен түспейді.

Бокс сіздің өміріңізге қалай әсер етті деп ойлайсыз?

• Бірінші кезекте мінезді қалыптастырды. Ешқандай қиындыққа мойынұсынбауды үйретті. Өзімнің балаларымды да спортқа беріп, толықтай қадағалап жүрмін. 

Сіз болған кездегі боксшылардың барлығы мансаптарын аяқтап кетті ме?

• Менімен бірге ұлттық құрамада болған Айгерім Сәттібаева ұзақ жылдан кейін боксқа оралып, қайта жетістіктерге жетіп жүр. 2025 жылы Қазақстан чемпионатында топ жарса, биыл Моңғолияда Азия чемпионатының қола жүлдесіне ие болды. 5 баланың анасы бокста үлкен жетістіктерді бағындыруын жетістік деп білемін. Ал мен тұрмысқа шыққаннан кейін бар уақытымды отбасыма арнадым. Дегенмен әйелдер боксының бүгінгі жетістіктерін көріп, әрдайым қуанып жүремін.

Жарыстың тоғызыншы күнінде U19 санаты бойынша жартылай финалдық жекпе-жектер өтті.

70 келі.
Камила Оспанова - Мина Жанг (Оңтүстік Корея) - 4:1

80 келі.
Айдана Убайдуллақызы - Мирим Чинбекова (Қырғызстан) - 2-раундта айқын басымдықпен жеңді

+80 келі.
Зарина Толыбай - Зи Гунх Анх Ле (Вьетнам) - 2-раундта айқын басымдықпен жеңді

48 келі. 1/2 финал
Мадира Жұмақан - Гунжан (Үндістан) - 0:5

57 келі.
Ақнұр Тұрсынғали - Дира Артика (Индонезия) - 2:3

65 келі.
Айсұлу Мұхит - Рушанабону Исоева (Өзбекстан) - 0:5

Кешкі сессия. 16:00 (Қазақстан уақыты)

50 келі. 
Әділ Асқанбай - Нұрсұлтан Дуишоналиев (Қырғызстан) - 4:0

65 келі. 
Ақжүрек Қалабай - Виктор Венгканг (Индонезия) - 5:0

9-жұп. 70 келі. 
Бибарыс Әшірбай - Саидхужа Садиллахужаев (Өзбекстан) - 5:0

14-жұп. 80 келі.
Тимур Тайбеков - Хужамуминжон Холов (Тәжікстан) - 5:0

15-жұп. 85 келі.
Руслан Ахметов - Хао-Жан Янг (Тайпей) - 1-раундта айқын басымдықпен жеңді

20-жұп. +90 келі.
Владислав Саможонов - Джек Рэдли Фитч (Филиппин) - 1-раундта нокаутпен жеңді

90 келі.
Жалғас Утебеков - Асадбек Султанбоев (Өзбекстан) - 0:5

55 келі.
Едіге Нұрғожа - Елиор Рустамов (Өзбекстан) - 0:5